Drafbaan Alkmaar

Drafbaan Bergen: 1899 - 1910
Drafbaan Alkmaar: 1914 - heden

Hieronder volgt een artikel van Durk Minkema in het Alkmaarse Drafmagazine, seizoen 1994.

Tachtig jaar drafbaan Alkmaar

Het was op Hemelvaartsdag 21 mei 1914 dat de draverijen voor het eerst van start gingen op de huidige locatie in Alkmaar. Maar in feite is de stad Alkmaar al veel langer nauw verbonden met het harddraven. In de Alkmaarder Hout was een speciaal daarvoor aangelegde baan op de Harddraverslaan (die er nog steeds is), waar al sinds jaar en dag een kortebaandraverijen werden gehouden, die duizenden liefhebbers uit de omgeving trokken.

Kennemer Sportclub
Op zondag 2 juli 1899 merkte men in Alkmaar dat ook het draven op de lange baan de kop van Noord-Holland in haar ban zou krijgen. Die dag opende de schilderachtig gelegen nieuwe baan in Bergen voor het eerst haar poorten. De treinen brachten duizenden bezoekers naar Alkmaar, vanwaar ze met alle mogelijke beschikbare vervoermiddelen naar Bergen werden gebracht. Op het Alkmaarse station werden de officials en de sportpers, 's ochtends opgewacht door de voorzitter van de organiserende vereniging, de Kennemer Sportclub, die zijn gasten vervolgens op een lunch tracteerde in het Alkmaarse hotel "De Toelast". Deze voorzitter was niemand minder dan de Bergense burgemeester Jacob van Reenen, die in de voorgaande winter op zijn land aan de voet van de duinen een fraaie 800 meter lange gras-baan had laten aanleggen, welke een jaar later al tot ruim 1000 m. zou worden verlengd. Dat was aan de vooravond van een grote bloeiperiode in de Nederlandse draf- en rensport met banen in Wassenaar (Clingendaal), Bussum (Cruysbergen), Breda (Kazerneterrein), Watergraafsmeer (Oud-Rozenburg), Groningen (Korreweg) en op het landgoed Vogelzang (tussen Onnen en Noordlaren).

De schilderachtig gelegen baan van Bergen.

De deelnemers verzamelen zich voor de start.

De start is gevallen en de deelnemers
stormen de eerste bocht in.

De bloeiperiode was echter van korte duur. De regering diende een Zedelijkheidswet bij het parlement in, welke het wedden bij bookmakers en totalisator verbood, en welke de zondagsrust wilde bewaren. Deze wet zou begin 1911 worden aangenomen, maar de Kennemer Sportclub had haar conclusies al getrokken. Die sloot op 30 november 1910 definitief haar baan.

Men koerste in Bergen rechtsom,
zoals toendertijd gebruikelijk was.
Van twee foto's is een ansichtkaart gemaakt.
De linkerhelft staat ook hieronder.

Een koers op 15 october 1904.

De grote uittocht van paarden en trainers naar het buitenland zou beginnen, waaronder de bekende Bergense trainers Mees Alkemade en Jan Ensing, die het in Duitsland gingen proberen. Op de plaats van de baan werd in 1912 het Van Reenen-park aangelegd en nu lopen er herten en kalkoenen in plaats van dravers.

Landgoed Kranenbroek
De Kennemer Sportclub, waarvan inmiddels de heer D.J. Govers voorzitter was, wilde echter weer aan de slag. Op een avond in begin september 1912 werd in de bovenzaal van café Willig in Alkmaar een vergadering belegd. Na een vurige discussie werd met één stem meerderheid besloten om dat jaar geen draverij te houden. Doch een comité uit de vereniging onder leiding van C. Brommer dacht er anders over en organiseerde op 6 oktober 1912 een 800 meter-draverij op de 580 meter lange trainingsbaan op het landgoed Kranenbroek (nu Nijenburgh) aan de Westerweg en de spoorlijn naar Heiloo. Op 20 oktober van dat jaar volgde nog een tweede meeting op deze baan, die daarna niet meer beschikbaar was. Vermoedelijk lag deze baan ter hoogte van de huidige gemeente-kwekerij van Heiloo, op de grens van deze gemeente met Alkmaar.

Nieuwspoortlaan
In 1914 slaagde de Kennemer Sportclub er in een terrein te pachten tussen de Nieuwpoortslaan en de Zandersloot, waar rondom het voetbalveld van Alcmaria Victrix een grasbaan van 500 meter lengte en 15 m. breed werd aangelegd. Dat terrein, nog geen 3 hectare groot, maakt deel uit van de tegenwoordige locatie en wel de noordelijke helft van de huidige baan. De lange zijde van de baan, voor zover men daarvan bij een 500-meter baan kon spreken, lag oostwest en de paddock met een open tribune en een tent aan de zuidkant. Aan de noordkant van de baan, die geheel met matten, schuttingen en geboomte was afgezet, lag het 50-cents terrein voor de minder bedeelde toeschouwers. De baan was aan de binnenkant slechts met palen zonder touwen afgezet en na iedere koers verzamelden de paarden zich op het middenterrein. De vereniging gaf 60 aandelen van f 50,- uit, waarvoor men tevens recht op vrije toegang met dame had. Men ging op Hemelvaartsdag 21 mei 1914 van start met een 800 meter-draverij, op Tweede Pinksterdag 9 juni 1914 gevolgd door de eerste lange-baan- draverij. De eerste koers werd gewonnen door de 6- jarige bruine hengst Bandage, een zoon van Fleetwood S, gereden door J.A. Bakker uit de Wieringerwaard, welke rijder later onder de naam Jan Bandage door het leven zou gaan en die de grootvader is van de nu op de Alkmaarse piste graag geziene Jan (Pet) Bakker.

Advertentie uit de Alkmaarsche Courant
van 19 mei 1914, ter gelegenheid van de
eerste meeting op de huidige locatie.

Omdat het baantje zo klein was raakten de pikeurs de tel nogal eens kwijt. Daarom werd bij het ingaan van de laatste ronde een bel geluid en een goed zichtbare rode mand aan de finishpaal gehesen.
Hoewel in 1914 de eerste wereldoorlog uitbrak en ten gevolge van de afgekondigde mobilisatie de derde meeting dat jaar niet kon doorgaan, breidde het jaarlijkse aantal draverijen zich gestadig uit en bedroeg in 1917 al zeven meetings.

Het gemeentelijk sportpark van Alkmaar in 1920.
Op de plaats waar thans de overdekte tribune staat,
houdt de heer D. Govers van de Kennemer Sportclub
zijn openingstoespraak op een verhoging.

Gemeentelijk Sportpark
In december 1918 werd het harddraverij- en voetbalterrein bij inzet en toeslag geveild. De Kennemer Sportclub, die het terrein ook voor 1919 nog gehuurd had, vond de inzet van f 20.320,- ,waarbij nog f 250, voor de overname van de hekken kwam, echter te hoog voor een baan, die zij eigenlijk te klein achtte. Gelukkig kocht de gemeente Alkmaar het terrein, zodat de voortgang der draverijen gegarandeerd was. Nadat de gemeente in 1919 nog verschillende aanliggende percelen in eigendom verwierf, besloot zij op het nu 6,5 ha. grote terrein een nieuw sportpark aan te leggen. Er kwam een grasbaan van 680 meter lengte rondom een drietal voetbalvelden. De kosten voor de aanleg van het sportpark hadden f 115.000,- bedragen, waaronder f 63.000 voor de grond-aankoop. De Kennemer Sportclub huurde de baan gedurende 3 jaar voor f 3000,- per jaar. De nieuwe baan werd op Hemelvaartsdag 13 mei 1920 officieel ingebruik genomen en de eerste koers op deze nieuwe baan werd gewonnen door de 3- jarige voshengst Koerier, gereden door de zeer bekende pikeur Kees Ockhorst. Er was toen alleen nog een open tribune, die later in het jaar gedeeltelijk overdekt zou worden. Ook werden er vanaf 1921 motorraces op de baan gehouden, die razend populair waren en waarvan de omwonenden profiteerden door tegen forse prijzen parkeerruimte te verhuren.
In het laatst van de twintiger jaren begonnen voor de Sportclub zorgelijke tijden. De commissaris van politie van Alkmaar begon een fanatieke jacht op clandestiene bookmakers en wedders, waarvoor iedere meeting tientallen politiemensen en rechercheurs op de baan aanwezig waren. Het werd zo erg dat het publiek uit protest voor de meeting van 22 juli 1928 zelfs massaal wegbleef. Gelukkig kon de Kennemer Sportclub in verband met het teruglopende bezoek begin 1929 een gunstiger contract met de gemeente afsluiten.
In 1930 werd een nieuwe, overdekte, tribune gebouwd voor f 60.250,- , welke er nu nog steeds staat. Wel werd later (oktober 1965) de overkapping van de tribune aan de voorkant verlengd, zodat zij het terrein voor de tribune tot aan de baan overhuift. De ingang naar de baan was aan de Nieuwpoortslaan achter de tribune, tot deze werd verplaatst naar de huidige plek met de aanleg van de Sportlaan in 1933.
Door de economische crisis geraakte de Kennemer Sportclub steeds dieper in de financiële problemen en vanaf 1936 noemde zij zich al Kennemer Sportclub "in liquidatie". In 1938 overleed de voorzitter D.J. Govers en dat betekende ook het definitieve einde van de Sportclub.

Paardensport comité Vooruit
Haar activiteiten werden gelukkig voortgezet door het Paardensport-Comité "Vooruit", officieel opgericht 28 mei 1939, waarvan het bestuur praktisch geheel gevormd werd door het bestuur van de bloeiende (1300 leden!) Harddraverij Vereniging Prins Bernhard uit Beverwijk met Appie Blom Hzn. als voorzitter. Het Comité, later Paarde Sport Vereniging "Vooruit", lapte geld bijeen en ging op 2de Pinksterdag 1939 van start. Spoedig brak de tweede wereldoorlog uit en dat bracht een grote opleving van de drafsport met zich mee, zeker na de herinvoering van de totalisator in 1941. Op Pinksterzondag 1943 telde men zelfs meer dan 10.000 bezoekers! De accommodatie voor de toto-loketten werd steeds uitgebreid, ook op de tweede rang aan de Zandersloot aan de overzijde. Op 4 augustus 1943 werd bij wijze van proef een ren op de grasban gehouden, die zo goed slaagde, dat ook in 1946, 47 en 49 af en toe een ren gehouden werd.

Sintelbaan
Gedurende de lange winter van 1946/47 werd de grasbaan in een sintelbaan omgezet, waarbij aan de buitenkant een smalle strook gras voor de rennen overbleef. Ook kreeg het bestuur haar paviljoentje op de heuvel. In mei 1960 nam de trainer Tom Kooyman zijn intrek in de stallen ten zuiden van de baan. Pas in de winter van 1964/65 werd de sintelbaan vervangen door een kunstbaan van 658 meter lengte met als toplaag een dikke zandlaag, later vervangen door een schelpenlaag en in het voorjaar van 1991 door een nieuwe toplaag van leisteen en kalk. De baan is steeds sneller geworden en het baanrecord staat nu (1994) met een km.tijd van 1.16,0 op naam van Action Skoatter, op 18 juni 1990 gevestigd met haar vaste pikeur Appie Bosscha. Ook de accommodatie werd voortdurend aangepast. Een grote stap voorwaarts was de bouw van de overdekte totohal in het voorjaar van 1882 tegen de achterkant van de tribune en uiteraard de op 2 mei 1990 in gebruik genomen baanverlichting, die de avond-koersen hebben mogelijk gemaakt. Toch vonden er op het Alkmaarse ovaaltje al veel eerder draverijen bij kunstlicht plaats en wel op zondagavond 6 oktober 1946 toen de firma Plaaier uit Dordrecht een tijdelijke verlichting had aangebracht.

Vaste waarde
Door de jaren heen heeft de drafbaan Alkmaar haar aantrekkingskracht, mede door haar gezelligheid, behouden. Het is de op één na oudste koersbaan van Nederland, ontstaan op het dieptepunt in de geschiedenis van de Nederlandse drafsport, kort na het rampzalige totalisatorverbod en in het jaar dat de eerste wereldoorlog uitbrak. Zij heeft de grote crisis der dertigerjaren en de tweede wereldoorlog doorstaan. Het is de enige baan in Nederland die ieder jaar vanaf haar oprichting ononderbroken gekoerst heeft, kortom een vaste en niet meer weg te denken waarde in ons drafsportgebeuren. Een baan met zo'n overlevingskracht kan probleemloos nog eens 80 jaar mee.

Handicap-draverij in 1914
Onder deze kop verscheen in de Alkmaarsche Courant van 13 juli 1914 het navolgende verslag van handicap-draverijen te Alkmaar:
Het is gisteren gebleken dat het weer voor harddraverijen ook te mooi kan zijn. Blijkbaar hebben toch vele liefhebbers van paardesport uit stad en de omgeving opgezien tegen het branden der zon op de baan aan de Nieuwpoortslaan. Nu, wie er waren zijn flink door de zon geblakerd, tenzij ze een plaatsje gezocht hadden op de overdekte tribune, die goed beschermde tegen de zonnestralen. Gelukkig echter bracht het windje af en toe enige verkoeling, zoodat ook zij, die voordurend op of langs het veld stonden, het niet zoo hard te verdragen hadden, als bij bladstil weer het geval was geweest. Het verloop van beide draverijen was uitstekend. Wel werd er over het geheel onzuiver gedraafd - diskwalificaties kwamen nog al eens voor - maar ongelukken hadden er niet plaats. Van de twintig ingeschreven paarden verschenen er telkens zestien aan den start".
De inschrijving voor den Zomerprijs luidde aldus:
1. De Dame, 4 j. br. m. eig. A. de Ridder (Purmerend) 700 m,
2. Devonee, A.J.P. v.d. Kroon (Abcoude) 710 m,
3. Eminentie, J. Stammes (Nieuwe Niedorp) 700 m,
4. Dolgorouki, C. Kooiman (Nieuwe Niedorp) 740 m,
5. Clemence, J. v.d. Zei (Broekerhaven) 730 m,
6. Colorado, P. v.d. Wal (Hoofddorp) 740 m,
7. Astreer, P. Kramer (Stompetoren) 740 m,
8. Adria, D. de Leeuw (Amsterdam) 700 m,
9. Aura, H. Verdegaal (Lisse) 780 m,
10. Dorathea, J. Riethoven (Leiden) 700 m,
11. Catriena R, A. de Ridder (Purmerend) 730 m,
12. Keesje S, Z. Davidson (Hoorn) 730 m,
13. Vitesse, N. Schermerhorn (Alkmaar) 750 m,
14. Bandage, J.A. Bakker (Wieringerwaard) 730 m,
15. Gastro, A.P.J. v.d. Kroon (Abcoude)740 m,
16. Charlotte Conday, D. de Leeuw (Amsterdam) 700 m,
17. Adriaan, M. de Leeuw (Watergraafsmeer) 760 m,
18. Hetha, C. Harmeijer (Beverwijk) 710 m,
19. Cruquius Smaragd, N. Schermerhorn (Alkmaar) 740 m,
20. Alexandra, P. Hoek (Alkmaar) 700 m.
Niet opgekomen:
Dolgorouki, Aura, Catriena R en Cruquius Smaragd.
Bij vieren werd gereden. Na den eersten oomloop bleven aan, de nummers 2, 5, 6, 8, 15, 14, 13, 16, en 18. In den derden rit gingen Vitesse en Bandage tegelijk achter Gastro aan over de finish.
In den laatsten rit werden aanvankelijk 17 en 18 als winnaars aangegeven, het bleek echter, dat de jury zich in de kleuren had vergist — zou het niet mogelijk zijn, dat de kleuren der berijders in 't programma werden vermeld? Ook voor het publiek zou dit gemak opleveren wanneer dit geschiedde en daaraan de hand werd gehouden, zodat verwarring, gelijk nu al eens voorkwam, voorkomen werd — en dat niet Charlotte Conday doch Adriaan wegens onzuiveren gang bestraft moest worden. In den volgenden rit liepen er telkens 3, n.l. 2, 5, 6, en 8, 13, 14 en 15, 16, 18. Toen kwamen tegen elkaar 5, 6, 13, en 14, 15, 16. De nummers 13 en 14 vielen af. In het gelid kwamen dus Clemence (berijder Stadegaard), Colorado (berijder Siderius), Gastro (berijder J. de Boer) en Charlotte Conday (berijder Schipper). De koers was voor Colorado (ƒ150,-), Gastro beliep de plaats (ƒ75,—) terwijl Clemence ƒ50,-en voor Charlotte Conday ƒ25,- was. Mooi op tijd waren de goedgeslaagde courses afgeloopen. Den 30sten augustus zullen er weer draverijen worden gehouden op deze mooie baan, welke ook nu ten zeerste werd geprezen".
Aldus de Alkmaarsche Courant van 13 juli 1914.

Einde citaat van Durk Minkema in een artikel in het Alkmaarse Drafmagazine, seizoen 1994.

Een hoef van de onder nr. 5 lopende Clemence behoort tot onze museumstukken. Er is een asbak van gemaakt.

ALKMAAR NU:

Het gezelligste baantje van Nederland.
(foto Wim Huybers)

Met verwarming en verlichting heeft Alkmaar
eind 1997 de winterfunctie van de verdwenen
drafbaan Hilversum overgenomen.
(foto Wim Huybers)