Renbaan Scheveningen

(Onderstaande tekst en jaartallen zijn met toestemming overgenomen uit het boek "Draf- en Renbanen in Nederland" van Durk Minkema.)

SCHEVENINGEN 1846-1848, 1851-1854
De jaren veertig van de 19de eeuw vormden een bloeiperiode voor de paardensport. De Sociëteit tot Aanmoediging der Verbetering van het Paardenras in Nederland, gesteund door de stad Den Haag, liet in de winter van 1845-1846 een 1600 meter lange en 30 meter brede baan aanleggen in de duinen van Scheveningen, 'hetgeen werk voor menig huisvader opleverde'.
De eerste wedrennen werden gehouden op 3 augustus 1846, op welke dag de heer J.P. Koens met zijn diligences en omnibussen bijna drieduizend toeschouwers vervoerde, terwijl het aantal particuliere rijtuigen op zeshonderd werd geschat. Op de Oude Scheveningse Weg was voor ƒ 300 aan tol van rijtuigen ontvangen. Rondom de renbaan waren tribunes en tenten neergezet en ook in de duinen er omheen zag het zwart van de mensen. Op het middenterrein van de renbaan deden Switsar, de pachter van het Badhuis, en de Haagse restaurateur Van der Pijl, goede zaken. Koning Willem II, de prins en prinses van Oranje en prins Alexander woonden de wedstrijden bij, waarbij vooral de Engelse volbloeds van laatstgenoemde triomfeerden, 's Avonds was er feest in Scheveningen met bal in het Badhuis, Paviljoen en Zeerust.
Naast rennen werden er ook harddraverijen georganiseerd. In 1848 vonden er na afloop van de wedrennen volksvermaken plaats, bestaande uit het beklimmen van masten, waarbij levensmiddelen te winnen waren en wedlopen voor Scheveningse meisjes met als prijzen zilveren en gouden hoofd- en halssieraden.
De Scheveningse renbaan lag in de duinen, ingesloten tussen de 'straat naar Badhuis' (de tegenwoordige Gevers Deynootweg) en de uit Den Haag komende 'straatweg naar Badhuis' (de tegenwoordige Badhuisweg). Verder vormden de tegenwoordige Badhuiskade en de Neptunusstraat de grens. Het terrein werd later volgebouwd met onooglijk lage huisjes, gedeeltelijk in de grond, omdat de huisjes niet hoger mochten zijn dan de straat breed was. De Renbaanstraat houdt de herinnering aan een glorieus verleden levend.

Bronnen. R. Blijstra: 's Gravenhage stad om de vijver. Amsterdam, 1964; Algemeen Handelsblad; Dagblad van 's Gravenhage; Opregte Haarlemsche Courant.

(tot zover het citaat uit het boek "Draf- en Renbanen in Nederland" )

Boven: Schilderij van de renbaan te Scheveningen, in 1846
gemaakt door Karel (Charles) Rochussen.
(schilderijencollectie Rijksmuseum)

Boven: Detail uit het schilderij daarboven,
met links de Koninklijke Tribune.

De renbaan, gelegen in de duinen achter het strand van Scheveningen.
Dit schilderij is in 1846 gemaakt door Jozef Moerenhout.
(schilderijencollectie Haags Historisch Museum)

Boven: Detail uit het schilderij daarboven,
met links de Koninklijke Tribune.

Boven: Steendruk van Chr. van Lier met zicht op de voorkant
van de Koninklijke Tribune. (Rijks Prentenkabinet,
overgenomen uit het boek van Minkema)

Boven: Het publiek bij de rennen te Scheveningen,
getekend 3 augustus 1846. We herkennen de molen en
de Koninklijke Tribune.

Kadastrale terreinschets uit 1846 van de
Scheveningense renbaan, overgenomen uit
het boek van Minkema.

De schilders
Charles Rochussen (1814 - 1894) kwam uit een welgestelde familie en koos pas op relatief late leeftijd voor het schildersvak. Hij schilderde vooral scenes uit de Hollandse geschiedenis en soldatentaferelen, waarbij zijn grote kennis van historische costuums en uniformen hem goed van pas kwam. Ook koos hij als onderwerp het tijdverdrijf van de societykringen zoals de harddraverij, valkenjacht en zeilwedstrijden. Hij was ook een vaardig lithograaf en illustreerde vele boeken. Tentoonstellingen te Amsterdam, Den Haag en Rotterdam.
Zijn werk is te vinden in Musea: Museum Boymans-van Beuningen te Rotterdam en het Rijksmuseum in Amsterdam.

Josephus Jodocus Moerenhout (Belg, 1801 - 1874). Opleiding in Antwerpen, woonde van 1831 tot 1853 in Den Haag.
Zijn werk is te vinden in Musea: Stedelijk en Rijksmuseum in Amsterdam en Gemeentemuseum Den Haag.

Op de website www.scheveningen1813-2013.nl vonden we onder de strandschilders de bovenstaande schilderijen en onderstaande tekst.

XVIII. DE RENBAAN TE SCHEVENINGEN.
Uit: Geschiedenis van Scheveningen Deel I (uit 1926),
door J.C. Vermaas

Scheveningen heeft in 1846 en volgende jaren in de onmiddellijke nabijheid van het dorp ook zijn wedrennen gehad. De "Sociëteit tot aanmoediging der verbetering van het Paardenras in Nederland" een vereeniging' in dien tijd opgericht, had de onderneming op touw gezet, daarbij gesteund door de leden van het Vorstelijk huis, door het Stedelijk bestuur en vele aanzienlijken uit den lande.
Voor renbaan had men gekozen het terrein, hierachter aangeduid en met behulp van die schetsteekening is het nu nog gemakkeliik na te gaan waar de baan was aangelegd. Men zal tevergeefs zoeken naar het Kanaal; dat kanaal reikte toen nog niet tot Scheveningen.

De eerste wedren werd gehouden 3 Augustus 1846. Aan verschillende bronnen ontleenen wij het volgende:

Reeds vroeg in den morgen van dien dag stroomde een aanzienlijke menigte naar Scheveningen om getuige te zijn van deze "nieuwigheld", welke uit Engeland en Frankrijk tot ons was gekomen. De renbaan leverde al spoedig een eigenaardig schouwspel. Aan alle zijden waren tribunes en tenten opgeslagen. In het midden en rondom de baan, wemelde het van equipages, ruiters en voetgangers. Heel de duinenrij in den omtrek was met menschen als bezaaid.

Van stadswege waren er drie tribunes opgeslagen, waarvan één voor de Koninklijke familie. Ook het terrein bij den molen van Burgersdijk, genaamd "de Vriendschap" gaf een goed kijkje. Op den Gromweg (thans Neptunusstraat) waren stellages getimmerd, waar men voor eenige centen een goede plaats had. In het midden van het renperk had Switsar, de pachter van het Badhuis, een ververschingstent opgeslagen en de Haagsche restaurateur Van der Pijl was er ook.

Na aankomst van den Koning (Willem II), den prins en de prinses van Oranje (later Willem III en Sophie), en prins Alexander met gevolg, begon de wedstrijd.

De jury bestond uit Jhr. A. L. van Heteren Gevers, voorzitter, Jhr. W. F. Tindal, J. H. baron van Zuylen van Nyevelt van de Schaffelaar, Jhr. Deutz van Assendelft, W. P. van Lennep, Jhr. H. Verhuell en H. P. van Heukelom.
De voshengst Urbano van prins Alexander won den eersten prijs door de stad 's-Gravenhage uitgeloofd en legde de baan af in 3 min. 36 sec. Ook bij de volgende rennen wonnen paarden van den prins, vooral Generaal, vosruin, en Tonny, een Engelsche volbloed voshengst.
Prins Alexander, die later in 1848 te Madera overleed, woonde na afloop het banket in het Badhuis bij, waar 's avonds de grenadierskapel speelde; op Zeerust lieten de lanciers zich hooren. Het Paviljoen was geïllumineerd en door den prins van Oranje, werd daarin een danspartij gegeven. Ook in het Badhuis was bal.
Geheel Scheveningen vierde mede feest op den dag en ook 's avonds. Aan de badplaats hebben de wedrennen toen buiten onze grenzen een niet geringe bekendheid verleend, welke op het latere vreemdelingenbezoek een gunstigen invloed heeft uitgeoefend.

Een paar jaren later, den 12den Juli 1848 vonden de jaarliJksche wedrennen te Scheveningen reeds veel meer belangstelling dan in 1846 wat op te maken is uit het volgende programma, uitgeschreven door het Stedelijke bestuur van 's-Gravenhage.
Wedren voor paarden, van alle landen, rassen en ouderdom; prijs Fl 500.- aangeboden door de Stad 's-Gravenhage. Drie premiën, elk van Fl 100.-, aangeboden door de provincie Zuid-Holland, voor de beste inlandsche merries met haar veulens. De veulens getrokken uit de volbloed hengsten der Koninklijke stoeterij te Borkulo.
Wedren; prijs Fl 500.-, aangeboden door prins Frederik der Nederlanden.
Heeren-wedren (Poule).
Ingespannen paarden; prijs Fl 300.- van de "Sociëteit tot aanmoediging der verbetering van het Paardenras in Nederland."
Wedren van inlandsche driejarige paarden; prijs Fl 1200.- gegeven door den Koning.
Harddraverij op de oude wijze; prijs Fl 300.-, aangeboden door de Provincie Zuid-Holland.
Boeren-rit; prijs een stuk zilverwerk, aangeboden door de Stad 's-Gravenhage.
Wedren van tweejarige paarden; prijs Fl 400.- gegeven door den Prins van Oranje.
Na afloop van de rennen werd de baan beschikbaar gesteld voor hardloopen of harddraverijen om onderlinge weddenschappen (matches), mits na goedkeuring der jury.
Denzelfden dag werden ook volksvermakelijkheden gegeven bij het Badhuis. Daar was het programma:
Mât de Cocagne. Prijzen: twee hammen, twee stukken rookvleesch, twee zijden spek, twee kinnebakshammen, vier saucises de Boulogne.
Wedloop van Scheveningsche meisjes. Eerste prijs een zilveren hoofdijzer met gouden stukken, spelden en muts; tweede prijs, een paar gouden oorbellen.
Mât de cocagne. Zilveren prijzen: twee sigarenkokers; twee tabaksdoozen, twee snuifdoozen, twee horloges, twee horlogekettingen met cachetten, enz.
Wedloop van vrouwen in zakken. Eerste prijs: een koralen halsketting met gouden slot, tweede prijs, een paar gouden oorbellen.
Het Dagblad van 's-Gravenhage van 14 Juli schreef: Ontelbaar was wederom de menigte, welke zoowel te voet en te paard als in rijtuigen gezeten of in tribunes geplaatst, zich daar vereenigd had, om van het feest getuigen te zijn, dat door Z. K. H. prins Frederik werd bijgewoond.

De omnibus en diligence-onderneming van de firma Koens, vervoerde ruim 3000 personen.
Maar de wedrennen te Scheveningen hadden toen het toppunt van hun glorie bereikt.
In 1853 werd door de Sociëteit hier boven genoemd nog een wedstrijd uitgeschreven voor den 26n Juli; doch het geheele programma bevatte niet meer dan drie hoofdnummers: 1° een wedren, 2 een harddraverij, en 3 een Pat of Poule. Voor het eerste en derde nummer waren ieder slechts vijf paarden ingeschreven, hoewel voor den wedren prins Frederik Fl 1200.- had uitgeloofd, Voor het tweede nummer: de harddraverij was geen voldoend aantal deelnemers.

En zoo gingen de Scheveningsche wedrennen te niet en van de renbaan zelf was na eenige jaren weinig meer te bespeuren. De naam Renbaanstraat alleen brengt ons nog in herinnering, dat er weleer te Scheveningen gerend is.