NDR


Hoofdmenu
Archief:

Home

Nieuws

Organisatie

Bibliotheek

Fototheek

Videotheek

Museum

Geschiedenis >

Vrouwen in de sport


In het Kerstnummer 2009 van het weekblad Draf&Rensport stond onderstaand artikel van de onvolprezen Durk Minkema.

Titel: Een eeuw lang dames op koers

Anno 2009 hebben de vrouwen in de wereld van de draf- en rensport een volwaardige plaats ingenomen. Dat was in de beginjaren, zoals in zoveel sporten, anders. Toen was het een zuivere aangelegenheid voor de mannen, die overigens wel konden genieten van het vrouwelijke schoon, dat eind 19e eeuw deel uitmaakte van het publiek, vooral op de renbaan van de garnizoensstad Breda, maar ook op Clingendaal en Cruysbergen.

Elisabeth Kuys
Ruim 100 jaar geleden, om precies te zijn op 28 mei 1908, had de gezellige draf- en renbaan Cruysbergen in Bussum de primeur van de eerste vrouwelijke deelnemer aan een draverij. Het was Elisabeth Kuys uit Den Haag die uiteindelijk succes had in haar volhardend streven om een rijvergunning te bemachtigen. Ze reed haar eigen paard, de driejarige hengst Locomotief en dat gebeurde niet in een doorsnee koers maar in de tweede Nederlandse Derby voor dravers. Ze had die dag overigens nog weinig geluk want ze hield haar paard in. Doch ook de aanvankelijke winnaar van die Derby, Lazuur, had geen succes omdat die gediskwalificeerd werd wegens couperen van de tweede aankomende Redmond, die tot winnaar werd uitgeroepen. Maar bovendien bleek Lazuur zijn km. tijd met maar liefst 29 seconden verbeterd te hebben. Deze opmerkelijke vormverbetering, waarvoor de trainer kennelijk geen afdoende verklaring kon geven, was voor het draverij-comité aanleiding om het paard voor zijn leven van deelname uit te sluiten. En zowel de eigenaar als de trainer-pikeur werden voor de rest van het jaar deelname aan de draf-en rensport en toegang tot de baan op koersdagen ontzegd. Nu was die eigenaar niemand minder dan Walter Jochems, die als bezitter van Duindigt dus niet op zijn eigen renbaan mocht komen. Hij had 3 dravers en 34 renpaarden in zijn bezit, die ook niet meer mochten starten. De kwestie Lazuur gaf dan ook aanleiding tot veel beroering en veel ingezonden stukken in de Nederlandsche Sport.
Terug naar mejuffrouw Kuys. Het bestuur van de Algemeene Harddraverij Vereeniging, die de koersen op Cruysbergen organiseerde, reikte haar die dag als blijk van waardering een keurige bloemenmand uit. Het volgende jaar liet zij haar vergunning als eigenaar-rijder omzetten in een vergunning als leerling-pikeur (bij Jan Koster in Heemstede) en won ze uit 16 starts haar eerste koers met dezelfde Locomotief op 29 september 1909 op Duindigt. Later zou Elisabeth Kuys met haar paard Major Henry nog verschillende malen als eigenaar-rijdster tussen de mannelijke professionals aan de koersen deelnemen.

Appie

Mej. Elisabeth Kuys en de schimmel Major Henry.
Ze had een kuise rok aan.
Uit: D.A. van Stralen, Kalender der Draverijen
en Paarden-Album 1923.

'Heerrijder'
De volgende vrouwelijke voorloopster was Mej. Lijnkamp. Zij won bij haar eerste start de heerrijderskoers in Boxtel op 29 juni 1919 met de merrie Dora, een paard van haar vader, de toen bekende eigenaar J.B. Lijnkamp uit Halfweg. Zij maakte dat jaar nog een start, overigens zonder resultaat, daarna komen we haar naam niet meer tegen. Het feit dat zij als heerrijder was geaccepteerd was opmerkelijk en getuigde er van dat de Nederlandse Heerrijders Club een ruimhartiger standpunt innam dan zijn latere opvolger, de Nederlandse Amateurrijders Club. Die zag er met de komst van de amatrice-draverijen in 1951 niets in om hun club open te stellen voor de vrouwelijke collega's, zodat de amatrices in 1967 een eigen belangenvereniging oprichtten, de Ned. Ver. Van Amatrices.

Eerste draverij voor dames
Elisabeth Kuys was niet alleen als eigenaar en rijder actief. Ze was als secretaris-penningmeester de drijvende kracht achter de Paardensport Vereniging Houtrust, die vanaf 1912 de veel bezochte 800 meter-draverijen op Houtrust organiseerde, welke er in belangrijke mate aan hebben bijgedragen dat de drafsport na het verbod op de totalisator in 1911 niet geheel verloren ging in ons land.
Op 5 september 1926 organiseerde zij de eerste damesdraverij in Nederland op 'haar' baan Houtrust. Dat was uiteraard een 800 meter-koers en van de vier deelneemsters won mevr. Pennings-de Vlieger, een telg uit een bekende drafsportfamilie uit de Haarlemmermeer, met Idylle. Ook in 1931 en 1932 wist Elisabeth Kuys een draverij voor dames op het Houtrust-programma te krijgen.

pikeur

Boven: Een oude foto met onderschrift. Iemand heeft achter
de naam Mevrouw Pennings geschreven: - de Vlieger.
Vast familie van Dirk en Jan de Vlieger.
Zij won de zogenaamde dames-koers op Houtrust
in 1926 met Idylle.


pikeur

Boven: Dit kleine fotootje komt uit het Heikens-archief,
met onderschrift: dames-koers op Houtrust. Het gaat om dezelfde
koers, want als je goed kijkt herken je Mevr. Pennings met Idylle
als tweede van links. Zo te zien dragen de dames rokken.
Zouden die met knijpers vastzitten?


Boven: De deelneemsters aan de dameskoers op Houtrust
op 2 augustus 1931. V.l.n.r. mej Pronk, mej. v.d. Touw,
mevr. Pennings-de Vlieger, mej. Oosthoek en
mej. Martha de Vlieger.
De rijbroek heeft haar intrede gedaan,
twee rijden nog met een rok aan.
Uit: Paard en Paardenwereld, 6 aug. 1931

Definitieve doorbraak
Daarna zou het tot 1951 duren voordat de amatrices definitief hun intrede in het koersgebeuren bij de drafsport maakten. Maar liefst 23 amatrices bestreden elkaar dat jaar in vier draverijen. De eerste vond plaats op 30 september 1951 op de baan in het Groningse Stadspark en moest vanwege de grote belangstelling van de zijde der dames gelijk gesplitst worden in twee afdelingen. De eerste afdeling werd gewonnen door Janna Peenstra (de latere mevr. Dragt-Peenstra) met Notre Dame, de tweede door Mientje Oosting (de latere mevr. Slager-Oosting) met New Spencer. Dat heeft Elisabeth Catharine Kuys, die in 1957 op 79-jarige leeftijd overleed, nog mogen meemaken. Mej. Kuys was altijd met het draverij-gebeuren verbonden gebleven en maakte van 1939 tot 1949 deel uit van de het Stamboekbestuur en was vanaf 1945 ook bestuurslid van de KNHRV. Van haar grote kennis van de fokkerij hebben velen kunnen profiteren.

pikeur

Boven: Draf-Amatrices in het beginjaar van de georganiseerde
amatrice-koersen. Dit zijn de deelneemsters aan de
Jacoba van Beieren-prijs te Duindigt op 13 oktober 1951.
- voorste vijftal v.l.n.r.: mej. Martha de Vlieger (zus van Jan),
mevr. Schoonderwoerd-Verbeek, mej. Nelly Wagenaar
(later met Tom Kooyman getrouwd), mevr. Boomgaard,
mej. Atie van Rijswijk
- tweede vijftal v.l.n.r.: mej. M. van Wijk (later met
Jan van Dooyeweerd getrouwd), mej. E. van Gaalen,
mevr. Post-Pronk, mej. G. Ensing (later met Bram
Nottelman getrouwd), mej. C. Fokke
- bovenste drie v.l.n.r.: mej. Janna Peenstra (later
met Joop Dragt getrouwd), mej. H. Oosting, mej. E. Veenstra.
(foto uit het Heikens-archief)


pikeur

Boven: Dezelfde deelneemsters aan de Jacoba van Beieren-prijs
tooien zich voor de foto met een "Funny hat", een leuk hoedje.
v.l.n.r.: mej. C. Fokke, mej. E. van Gaalen, mej. M. van Wijk,
mej. E. Veenstra, , mej. Atie van Rijswijk, mevr. Boomgaard,
mej. Mientje Oosting, mej. Janna Peenstra, mej. A. Hop,
mej. Nelly Wagenaar, mevr. Post-Pronk,
mevr. Schoonderwoerd-Verbeek.
Mej. C. Fokke (links) draagt een bos bloemen want zij heeft de
eerste afdeling gewonnen met Nuni Brewer. Nelly Wagenaar won
de andere afdeling met Lady Zora en werd tweede met
Mr. Fried in de eerste afdeling.
(foto uit het Heikens-archief)

Damesrennen
Ook in de Nederlandse rensport zouden de vrouwen als actief deelnemer hun intrede doen en wel in het jaar 1934. Tot die tijd had men twee soorten rennen, voor jockeys of voor heerrijders (+ officieren). In 1933 waren er van de eerste categorie nog 27 rennen en van de tweede 29. Maar in 1934 was er een groot gebrek aan professionele jockeys, hetwelk versterkt werd door het feit dat de toen meest succesvolle trainer en jockey voor bijna twee jaar geschorst was. Er was kennelijk grote belangstelling van de zijde der dames om aan rennen deel te nemen en de KNHRV gaf in het begin van 1934 al 11 rijvergunningen af aan amatrices, allen afkomstig uit Den Haag. De eerste ren voor amatrices vond plaats op zondag 22 april 1934 op Duindigt en werd gewonnen door freule M.O. Quarles van Ufford. In totaal werden dat jaar 20 damesrennen gehouden, naast 21 voor officieren en heerrijders. Geen enkele jockey-ren werd dat jaar verreden en trouwens ook niet in 1935. Onder de succesvolle amatrices treffen we naast freule Quarles van Ufford namen aan als mej. I. Roderwald (later mevr. Siem-Roderwald), mej. G.P. Pauptit, mevr. J. Hensen, mevr. Daphne van Hoboken van Hoedekenskerke en mej. M.M. Wilson.
In 1935 waren er 18 amatricerennen, in 1936 tien, in 1937 nog één en daarna was het voorlopig gebeurd. Ze hadden weer plaats gemaakt voor rennen voor jockeys. Pas in 1944 kwamen de amatricerennen terug op het programma.

Boven: Op zondag 22 april 1934 werd op Duindigt
de eerste ren voor amatrices gewonnen door
freule Quarles van Ufford met Elass.
Uit: Het Paard 2 (1934) 17.


Appie

Boven: Dit is renamatrice Lientje Wagenaar uit Den Haag,
die haar hobby met haar leven moest bekopen.
Zij nam op 1 juli 1949 met haar lievelingspaard
Etoile du Nord deel aan de Prix des Dames op de
baan Boitsfort bij Brussel en leek op een onbedreigde
overwinning af te gaan. Tweehonderd meter voor de
finish kwam zij plotseling noodlottig ten val,
hetgeen zij niet overleefde.


Appie

Renamatrice Lientje Wagenaar heeft een koers gewonnen op Duindigt.
Zij houdt de hand vast van Truusje Riem, de dochter van Bertus Riem,
die achter haar staat. (Truus heet nu Van der Kraats). Rechts van Bertus
staat Daan Modderman en voor hem zijn zoon Arent, later bekend als
jurylid. Links van Bertus Riem staat de broer van Lientje, Dick Wagenaar.
Geheel links staat Victor de Groot en daarnaast de heer Ponsen.


Boven: Annemiek Beissel von Gymnich (links op de foto)
bij de huldiging van de door haar getrainde Fangoline,
winnares van de Duinrell-prijs op 12 juli 1981 op Duindigt.
Aan het hoofd van het paard groom Gwen de Bats.


Boven: Hier geniet Ina Schwarzkächel van
een verversing na haar overwinning in de Wassenaarse
Pauw op 31 augustus 1973 op Duindigt.
(foto Jacques van Bellen)


Vrouwelijke renprofessionals
Pas in de jaren zestig van de twintigste eeuw zouden vrouwen hun intrede in de beroepskringen van de rensport maken. Annemiek Beissel von Gymnich werd in 1965 in Nederland de eerste vrouwelijke publiek-trainer bij de volbloeds, nadat ze daarvoor al vanaf 1954 als renamatrice actief was geweest. Een jaar later, op 18 september 1966 maakte de toen 23-jarige Mej. R.R.D. (Ina) Schwarzkächel uit Den Haag in de Polderjongen-prijs met Mona Lisa haar debuut als eerste Nederlandse vrouwelijke jockey. Haar mannelijke collega's, met uitzondering van Henk van der Kraats, bleven die dag na het uitwegen demonstratief in de weegkamer achter. In 1971 won zij als eerste vrouwelijke jockey de ren-Derby, met de schimmelmerrie Cleopatra. Zij kreeg de bijnaam Miss Cesarewitch toen zij in de jaren 1969 tot en met 1973 vijf jaar op rij deze stayersren op haar naam schreef.

De eerste vrouwelijke profs in de drafsport
Een tiental jaren nadat de beroepsrangen van de rensport kennis maakten met vrouwelijke deelnemers, kwamen de eerste vrouwen de beroepsrangen bij de drafsport versterken. De Hilversumse Maria Poort werd in 1975 de eerste vrouwelijke beroeps-pikeur in de Nederlandse drafsport. Ze was in 1966 begonnen als amatrice en werd in 1971 leerling-pikeur. Ze was achtereenvolgens verbonden aan het entrainement van Buddy de Vries, waar ze triomfen vierde met o.a. Orange Bowl en Prizefighter, en entrainement Rinus van Leeuwen, waar de combinatie met de ijzeren dame Wanda Pluto talloze successen opleverde. Toen de drafbaan Hilversum eind 1997 haar poorten sloot en Rinus van Leeuwen het trainerschap voor gezien hield, werd Maria Poort beroepstrainer in Lelystad.
In 1976 werd Zus Noordam uit 's-Gravenzande de volgende beroepspikeur in de drafsport, een jaar later gevolgd door Jopie Verhoeve uit Appelscha. Zus Noordam werd in 1976 tevens de eerste vrouwelijke beroepstrainer bij de dravers en Jopie Verhoeve volgde in 1977 als tweede. Zus Noordam was eveneens begonnen als amatrice, in 1968, om in 1972 over te stappen naar de rangen van de leerlingpikeurs. Jopie Verhoeve deed hetzelfde traject sneller, in 1971 amatrice en in 1972 al leerlingpikeur.

Volwaardige plaats
Anno 2009 nemen de vrouwen zowel bij de rensport als de drafsport een volwaardige plaats in naast hun mannelijke collega's. Er zijn thans zeker een dozijn vrouwelijke beroepstrainers bij de dravers actief. In de rensport waren anno 2008 vijf van de 17 beroepstrainers vrouw, bij de Arabische volbloeds vijf van de 10, dus 50%. Verscheidene klassieke draverijen hebben zij intussen gewonnen met Maria Poort als eerste in 1975, toen zij de Jofferprijs met Orange Bowl won. Meest succesvol daarbij was Mariska Huel, die voor trainer Tjitse Smeding vier klassiekers won. En Margon Schlangen smaakte het genoegen in 1994 met George Scotch de Gouden Zweep uit handen van Prins Bernhard in ontvangst te nemen.
In het monté-genre zijn de rijders momenteel bijna uitsluitend vrouwen. Deze vorm van drafsport werd na een onderbreking van circa 25 jaar voor het eerst weer ingevoerd op de draf- en renbaan van Schaesberg op 14 juni 1985. Twee vrouwelijke rijdsters bevonden zich onder de deelnemers, van wie Ankie Munsers met Ultra Regina alle mannen de baas was.
En ook op de kortebaan staan ze intussen hun mannetje, dat bleek afgelopen jaar toen Manon Pools de eerste vrouwelijke Nederlandse kortebaan-kampioen werd. Maar wie was de eerste vrouw die aan een kortebaandraverij meedeed? Dal zou een mooie vraag kunnen zijn in een kennisquiz over de drafsport. Zeer waarschijnlijk is het goede antwoord de Limburgse eigenaar-rijdster Ine Reuten, die haar paard Idas op 8 september 1977 op de kortebaandraverij van Purmerend door de eerste omloop loodste.

(einde artikel van Durk Minkema)


Appie

Boven: Maria Poort na haar eerste overwinning als leerling-pikeur,
met Illya Kuryakin behaald in de Haydn-prijs,
Duindigt 24 juli 1971. (foto Jacques van Bellen).


Boven: Mej. B.A. (Zus) Noordam na een
overwinning met O Leendert in de Actie Scotchprijs
op 12 november 1979 te Hilversum
(foto Jacques van Bellen).


Boven: Jellina Op de Hoek won in 1994 het Europees Kampioenschap
voor leerlingen, dat werd verreden op de banen van
Groningen (20 augustus) en Tongeren (21 augustus).


Vrouwen op de Kortebaan
(in 2018 overgenomen van www.kortebaandraverijen.nl)
Marian den Dubbelden was op 24 september 1986 de eerste vrouw die een kortebaan won. Met Perry Anjo won ze tegen een winnende uitbetaling van 203,40 tegen één de kortebaan van Roden. Amper een jaar later kreeg ze met Stien Vos een opvolgster. De leerlingpikeur, destijds in dienst bij Aad Pools, won tijdens haar debuut in Wognum met Volspeed G. Vos won ook een tweede keer; in 1992 met Claudia’s Dream in Venhuizen. Sandra Winkelman was in 1996 de derde die raak schoot. Met Chapman won ze de kortebaan van Purmerend.
Het lukte het hierboven beschreven trio niet om een blijvende plek te veroveren op de kortebaan. In dat opzicht is Lindsey Pegram de eerste vrouw geweest die uitgroeide tot een vaste waarde. Bij toeval werd ze op de ochtend van de kortebaan van Stompwijk in 1999 gekoppeld aan Ido Baldwin. Zonder dat ze ook maar enig idee had hoe een kortebaan in zijn werk ging, liep het gelegenheidsduo de ene na de andere tegenstander naar huis en won. Het bleek het startsein van een dusver prachtige loopbaan op de kortebaan, waar ze in eerste instantie als leerlingpikeur (drie kampioenschappen op rij), daarna op eigen benen als trainster en momenteel als catchdriver prachtige overwinningen boekt. Later waren vooral Manon Pools en in mindere mate haar zus Josette succesvol. Ook Crista Timmer heeft kortebanen gewonnen.

Boven: De eerste winnares van een kortebaandraverij
was Marjan den Dubbelden. Zij won op 29 september
1986 de kortebaandraverij in Roden met de 12-jarige
Perry Anjo. Dat had niet iedereen verwacht getuige de
uitbetalingen van de eerste omloop:
winnend fl. 203,40 en plaats fl. 98,40.
Marjan den Dubbelden, in 1983 begonnen
als leerling-pikeur, was in 1986 pikeur-B.
(foto Jacques van Bellen)



Vrouwen in de drafsport in de XXIe eeuw

In het begin van de XXI-ste eeuw is de drafsport nog steeds een mannenbolwerk. De eerste vrouwelijke trainer-pikeur uit de vorige eeuw, Maria Poort, is aan het afbouwen en Carolien Aalbers heeft haar opgevolgd. In 2018 stond ze 13e in het eindklassement bij de beroepstrainers, als enige vrouw in de top-25. Bij de pikeurs stond ze 31e met 3 zeges, gevolgd door Manon Pools (34e), Lindsey Pergam (35e), Mariska Huel (39e), Crista Timmer (37e) en Rosalie Janssen (51e), allen met 1 zege.
Bij de amatrices zien we natuurlijk alleen maar dames. Het monté-rijders-gilde is in NL een vrouwenbolwerk met in 2018 de volgende volgorde in de eindstand: Susan Wiedijk, Sietske de Vries, Marleen Knopp, Angeline Batist, Linda Hamming en Leonie Vethaak.

Boven: Cover van het blad Draaf nr. 7 uit 2009:
Beroepstrainer Carolien Aalbers afgebeeld als 'vamp', met een zweep.
In de koers ziet ze er misschien nog wel leuker uit,
zie hieronder....

Boven: Beroepstrainer Carolien Aalbers wordt te Wolvega
geïnterviewd na haar zege met Ennyus Boko op 13-03-2019.
Zij is succesvol op de lange- en kortebaan.

Boven: Lindsey Pegram is ook beroepstrainer en specialiste
op de kortebaan. Hier ontvangt zij de Rabobank Pikeursprijs
IJmond 2017. Ze werd kampioenpikeur op de kortebaan in 2018.

import

Boven: Manon Pools maakt als pikeur vooral furore op de kortebaan,
niet vreemd met Aad Pools als vader. Hier staat ze thuis in Heemskerk
met haar lieevlingspaard Viva's Limburgia.

amatr

Boven: Hilda Hofstra was amatrice-kampioene in 2004 en 2005.

amatr

Boven: Annemiek Beekman was een uitstekende amatrice.
Zij werd kampioene in 2006.

amatr

Boven: Hiltje Tjalsma is veelvoudig amatrice-kampioen van NL.
In 2018 werd ze in Florence zelfs Europees Kampioene en hier
toont ze in het midden haar gouden medaille.

amatr

Boven: Lichtgewicht Samantha Stolker werd amatrice-kampioen
in 2016 en 2018.

amatr

Boven: Susan Wiedijk,
hier op haar monté-crack Swiebertje Kes.


Voor een lijst met alle amatrice-kampioenen sinds 1951:
Click hier

Voor meer foto's van amatrices:
Click hier

  terug naar boven

© Copyright Archief NDR


Submenu
Geschiedenis:

Klassiekers

Kampioensch.

Rennen

Langebanen

Kortebanen

< Mensen

Diverse